I nordenden av Nisservatn ligg som ein samling av store og små øyar -- ein 15-16 i talet. Den største av dei er Øyi 0,4 km2 med garden Øy på. Denne garden har 70 mål innmark -- derav 10 mål på Risøy. Elles er det noko slikt som 7 000 mål skog ‏(med fjellvidd, myr og vatn.)‏ Til garden høyrer Risøy, husmannsplass frå år 1800. -- Sist budde Sveinung og Aslaug der i 1850 åri. Dalen og Stallan har og vori plassar.

Staulane Ekrestaul, Venlid og Tjønnestaul nytta til i 1940 åri. -- Det høyrde Øy 1893 sag og kvenn til garden. Dei stod i Eidstobekken. Elles hadde Øy kvenn saman med Lønnegrav i bekken ved Dalen. Torjus H. Nordbø kan endå hugse han mol konn på kvenni med Dalen då han budde på Lønnegrav, ‏(1890)‏.

Kvenni i Eidsto heitte «Langanne». Ho halta noko i svivet og skompa rundt og sa: Langanne -- langanne. Lenger oppi bekken stod Roholtkvenni. Ho sveiv så rapt og ropa liksom: «Margit! -- Margit!» -- Den kvenni kalla dei nettopp Margit.

Den gamle husestaden var omlag 100 m lenger sud. Eit gamalt tuntre -- ei løn -- står att, elles har det vore synlege tufter til nyende nyss. I 1870 åri flutta Petter O. Bergland husi. Det var endå Olaus Svenkeson Follaug som flutte stoga. For å nytta betre ut vyrket sette han veggene på ende -- nokså sjeldan timrevegg å sjå. Stoga er klædd både ute og inne so nær som i troppeoppgangen.

Uthusbygningen flutt, men riven i 1907 og oppsett att og utvida. Der er 2 låvebruer i ulike høgder som på Lønnegrav og andre stader i Vrådal -- og godt rom til bu og buskap og avling. Stabbuær har årstalet 1766, men er truleg eldre. Er visstnok kosta av Hans Jørgenson Øy, ‏(d. 1754)‏. Han gav og altarfoten til den gamle Vrådal kyrkje. Ved stabburet ligg «Markenlyfte», ein stein som Marken Jakobsdotter ‏(f. 1817)‏ har lyft. Det skal sterke karar til å greie letta han oppifrå.

Garden er ikkje av dei eldste. I 1647 er han rekna øydegard med 1,1/3 tn. 1 ½ daler skyld. Det går fram av eit arveskiftebrev frå 1649 at Hans Nilsson som har butt der frå 1613, har rydda opp mestedelen -- fyrr berre eit «sæterboll», seier han.

Buskapen 1657 er likevel 1 hest, 9 kyr, 18 sauer og 7 geiter.

Det eldste brev om Øy er datera 26.2.1470 ‏(D.N 11 b.s. 196)‏ der lagr.mennene Sveinung Hallvardson og Olav og Tjostolv Petarsøner, gjer kunnigt at dei såg og høyrde at Helge Folkeson let Kjetil Såmundson ‏(Symonson)‏ få 4 markabol i Øysterdal i Brunkeberg mot like så mykje i «Øynne i Rodal». ‏(Øy i Vrådal.)‏ Bryt dei avtala, skal den skuldige betala til den andre 1 mark gull.

Eit uprenta diplom frå 5.11.1594 om arv etter Jørgen O. Nordbø, Nissedal. Det er enka Åshild og sjuksonen Olav Jørgenson som er part i arvesaki. Åshild og Jørgen har 10 born ‏(Olav, Torgrim, Geirulv, Hæge (Helge)‏, Bergit, Signe, Sigrid, Åsne, Tåronn og Åse). Dei har fleire gardar m.a. Nordbø, Vik, Sønstebø, Graver og Øy. Nordbø er 4 tn., der får dei 4 gutane 1 tn. kvar. Av gjentene får Tåronn 7 mæler i Øy og Åse 1 tn i Øy. Enka Åshild er halvningskvinne som det heiter.

Sjuksonen Olav Jægenson klagar på skifte og 13.12.1594 er det eit nytt ting på Nordbø der m.a. lensmann Åsmund Fjone og 5 lagrettmenn møter og skal granske nøgjare arveskifte. Det vert retta noko på arvedelet så at Olav får noko betre vilkår m.a. får han åseeterett i Nordbø framom halvbrørne sine.

Eit gåvebrev frå Åshild Torgrimsdotter g.m. Jørgen Nordbø, Nissedal sett opp på Øy 1634 til dottermannen Hans Øy ‑ går ut på at vermori som har arvelut i garden -- 17 års landskyld -- kvittar i den og husvære og tilsyn ho har hatt og kjem til å ha. -- Dei andre arvingar er lite nøgde med dette, og ein Anstein Tveitane stemner Hans Øy til tings i Skien 1649. Dei meinte dei har like god åsætesrett til Øy som han Hans. Men Hans får medhald av retten og la fram gåvebrev og skiftebrev stadfest ved 6 manns dom. -- Ætti etter Hans kom til ære og makt på Øy og har visstnok seti der ubroti å kalla ned til våre dagar. ‏[- 20 år – 1860-80]‏.

Endå eit gamalt brev frå Øy tek eg med. Det står i D. N. b. 10, s. 791 ‑ frå 1530 ‏(eller 1550)‏ Sveinung Tallevson vedgår at han har selt Øy til Olav og Pål Åsmundsøner. Til vitne: Bjørn Alvson, Åmund Olavson og Eivind Tolfson, ‏(Toefson)‏.

Eigarar og brukarar. Bjørn betalar arbeidskatt 1593-94. Etter han Nils ‏(1609)‏ og så Hans framover til 1665. Ved folketelj. 1664 er Jens oppsitjar 40 år og Jørgen 30 år. ‏(Båe søner til Hans)‏. Jens er det skifte etter 22.10.1669. Jørgen og kona hans Joronn Tormodsdotter er båe d. fyre 1694. Han fyrst og ho gift II m. Gunleik Sveinungsson. Dei har sonen Jørgen. Jorunn har alt i alt 5 born etter seg. Lausøyre og krav rekna 289 rd. Jord 9 tn. 3 qtr. Born etter Jørgen Øy og Jorona: Hans, Øystein, Joronn og Sigrid.

Gunleik finn me som bonde på Øy 1686-93. Etter han har Hoskuld Leivson Roholt garden ‏(1694-1707)‏. Han er g.m. Sigrid Jensdotter Øy, ‏(einbendingsgjente)‏.

Etter 1707 finn me Hans Jørgenson som eigar til Øy fram til 1747. Skifte etter Hans slutta 29.3.1754. Kona heitte Anne Gunnarsdotter 10 born, Sjå Ættesoga s. 679.

Det er eit stort bu. Brt. 7 842 rd. Net. 6 820 rd. Omframt odelsgods i Øy 2 tn. m.b. = 600 rd. eig han pantegods i 15 gardar med tils. 2 986 rd. ‏(Fjågesund 5 tn. = 900 rd. «Tofte i Halden» 6 tn. = 400 rd. etc.)‏. Sylvtøy for 720 rd. «hvoraf I Sølv Hovedlaug Lone og Skaale løv udi», for 130 rd. 4 sylvbelte tils. 68 rd. Bankosetlar 150 rd. «udi slitte Daler» 100 rd. 13 stk. «Gennier» a 5 rd. m.m.

Sonen Jørgen Hansson får heimel på 2 tn. i Øy 23.5.1759 g.m. Anne Amandusdotter Paus. -- Dei har 4 born, og Hans f. 1757 g.m. Alet Jakobsdotter Nordbø får heimel på 1 ½ tn. 22. 7. 1785. Jørgen Øy er det skifte etter 13.7.1785. Brt. 2 203 rd. Net. 2 185 rd. Jord i Øy 1 tn. m.b. = 400 rd. Sylv 7 rd., kopar 8 rd., messing og tin ca. 10 rd. Det har no fjørast munaleg i medelen på Øy. Hans vart ikkje gamal, skifte er 30.5.1793. Brt. 2203 rd. Net. 876 rd. Medrekna Øy 2 tn. m.b. = 1200 rd. Jørgen Hansson d.y. får heimel på 2 tn. 30.5.1794 og broren Jakob Hansson overtek etter han 27.2.1800. Han er 3 gonger gift ‏(I Maria Gunleiksdotter II Liv Eivindsdotter III Marie Torsdotter)‏ og har 17 born. ‏(5 d. små)‏.

Jakob synes å ha vori ein driftig kar. Straks han ha overteke garden, hogg han ned skogen for å løyse ut dei andre arvingane. Mor hans Alet sa: «Då du fekk garden, stod skogen som den va lødd, men no er den tannlaus som ei gamal kjerring.» -- Garden sin dreiv han svært opp, og hadde opp til 16 naut på båsen og eindel småfe. I gode år avla han opptil 70 tn. korn og 300 tn. jordeple. Jakob var ein kjempekar som arbeidde for tvo. Ein dag køyrde han fram 10 tylvter timmer i dróg på Høgøy. Det fortelst at ein dag kom Skrubbe-Håvard full og galen til Øy og romstera i huset og slo sund stolar i golvet. Då sa Jakob til kona si: «Gakk at kammerse so sko eg taka han» Og det vart gjort. Han bar Håvard ut på tunet som det skulle vera ein unge.

Han sat med garden ta i 1850 då sonen Hans Jakobson overtok eigedomen for 2 400 spdIr. Han hadde eigedomen i 10 år. -- Gift 2 gonger ‏(1 Sigrid Hansdotter Vik, Nissedal, II Signe Rasmusdotter Bakka)‏. I lang tid budde han på Vik. Der vart dei fleste av dei 14 borni han hadde med Signe og dei 3 med fyrste kona, fødde.

Frå Nissedal til Øy flytte den store huslyden i 1853. Hans og Signe kom ikkje til å bie lenge på Øy. Tidi var Nunskeleg, barnebokken stor, og landhandelen han drei¤., under vegbyggingi gjekk med stort tap. ‏(Eldste sonen Nils styrde handelen.)‏ Hans kom i stor skuld og såg seg nøydd til å selja den gamle ættegarden. Han heldt undan Krintolen, Fossoy, Bjorøy og Venliheii. -- På Øy var i hans tid eit gamalt sylvslege drikkelionn med namn på odelsbøndene på Øy grave inn, -- og ein stor rosemåla olbolle med einskildskåler forma som ender. -- Alt dette vart selt frå i hans tid for ein slikk. Drikkehonnet for 8-10 daler.

Det var Petter O. Bergland f. Bjørnstad 1822 som kjøpte garden. Petur hadde handla seg opp frå armodskår. Han hadde god tek og nytta ut alle sjansar og gjorde mange gode kjøp.

Han skulle ha drøymt at hart kom ta å handla Øy. Og eingong han var på Kongsbergmarken, råka han Andreas, son til Hans Jakobson og fekk tilbod om å kjøpa garden nett slik som han hadde sea det i draumen. Han slo til. Dette var i 1860. Han sat med eigedomen samla nokre år, men så selde han heimskogen Stallanliane, Høgøy og Slokvikstykket til kjøpmann Westergård for ca. 1000 speisidalar. Det var meir enn han hadde gjve for heile garden og var ein ovpris som berre ein så flink handelskar som Petter kunne få ta.

Kjøpm. Westergård slo visst ikkje mynt på denne handelen og kom snart til å selja skogen og 2 husmannsplassar til eit kompani frå Nissedal: Jakob Brynjulvson Nordbø, Jakob Abrahamson Midtbø og Nottov Jonson Håtveit. Dei tvo fyrste gjekk utor handelen, og Nottov overtok deira luter. Nottov sel så sin part til Olav O. Nordbø, Vrådal. No hadde han ein ½ del av heimeskogen i Øy. Olav var gift med Andrea Hansdotter Øy og hadde m.a. sønen Hans som heitte etter dei gamle ættefolki. Det var ikkje undrast at Olav var huga på å få kjøpt garden attende til ætti.

Men Olav fekk ikkje kjøpe garden av Petter -- og så gjekk han ein omveg. Han fekk Olaus Svenkesen, som var «handelsbror» med Petter til å kjøpa garden for seg ‑ og såleis let Petter seg lure. «Nei verkeleg er det ei,» hermer dei etter Petter då han fekk greie på kven som skulle ha garden. Men Petter fekk seg no bra betala -- ja Olav rekna jamvel at han hadde forkjøpt seg og sette seg fyre å spara skogen.

Eit lite sidesprang i gardsoga. Dei tvo eigarane av heimeskogen til Øy vart samde om å oppløysa sarneiga ved å dela skogen. Skynsame menn foretok delingi etter lende og driftstilhøve i tvo like, verdfulle delar. Utfallet vart at Høgøy skulle leggjast til Stallanliane og utgjera halvparten og Slåkvikstykket den andre halvpart. No skulle det kastast lut. Nissedølane sa til Nordbøfolki: «No er vel De mest huga på å 5 heii næraste garden, Stallanliane og Høgøy -- og for å sleppe velje, kan De få dette stykket mot å gjeva oss Høgøy attpå.» -- Nordbøfolki sa nei, og det vart lutkasting. Andrea, kona av O. O. Nordbø skulle velje, og luten fall til hennar beste. Ho sa det sidan at det var nok ei høgre makt som hjelpte til her. Såleis kom StallanIiane og Høgøy til å høyre til Øy.

Venliheii fylgde med Krintolen då Øy vart selt i 1860 og var ein del av heiskogen til Øy. Anne Hansdotter Øy ‏(Sollid)‏ kom til å eiga Venliheii, Bjorøy og Krintolen og budde på Krintolen. Venliheii vart nokså hardt hogge i denne tidi og vart deretter selt til systerson. O. O. Nordbø d.y. Han visste det passa godt å leggja dette stykket til Øy og testamentera det så til bror sin Hans O. Nordbø 7.8.1894. Olav d. 3.9.1894. Hermed vart ein del av den tidlegare eigedomen millom Lønnegrav og Steane samla. Hans O. Nordbø fekk skjøte på Venliheii 22.6.1909.

Sjølve garden Øy overtok Hans O. Nordbø g.m. Anne Larsdotter Sinnes i 1891. Kjøpsum kr. 25 000. Han hadde garden til 1925 då sonen Olav g.m. Gro Hilleborg Kiland overtok eigedomen.

Hans O. Nordbø ‏(1868‑1956)‏ og kona Anne f. 1869, dreiv godt fram garden og hadde ei godt fjøs med mange 1. premiekyr. Hans fekk Tor Vås jordd.premie 1925.

Eit lite sidesprang i gardsoga. Dei tvo eigarane av heimeskogen til Øy vart samde om å oppløysa sarneiga ved å dela skogen. Skynsame menn foretok delingi etter lende og driftstilhøve i tvo like, verdfulle delar. Utfallet vart at Høgøy skulle leggjast til Stallanliane og utgjera halvparten og Slåkvikstykket den andre halvpart. No skulle det kastast lut. Nissedølane sa til Nordbøfolki: «No er vel De mest huga på å 5 heii næraste garden, Stallanliane og Høgøy -- og for å sleppe velje, kan De få dette stykket mot å gjeva oss Høgøy attpå.» -- Nordbøfolki sa nei, og det vart lutkasting. Andrea, kona av O. O. Nordbø skulle velje, og luten fall til hennar beste. Ho sa det sidan at det var nok ei høgre makt som hjelpte til her. Såleis kom StallanIiane og Høgøy til å høyre til Øy.

Venliheii fylgde med Krintolen då Øy vart selt i 1860 og var ein del av heiskogen til Øy. Anne Hansdotter Øy ‏(Sollid)‏ kom til å eiga Venliheii, Bjorøy og Krintolen og budde på Krintolen. Venliheii vart nokså hardt hogge i denne tidi og vart deretter selt til systerson. O. O. Nordbø d.y. Han visste det passa godt å leggja dette stykket til Øy og testamentera det så til bror sin Hans O. Nordbø 7.8.1894. Olav d. 3.9.1894. Hermed vart ein del av den tidlegare eigedomen millom Lønnegrav og Steane samla. Hans O. Nordbø fekk skjøte på Venliheii 22.6.1909.

Sjølve garden Øy overtok Hans O. Nordbø g.m. Anne Larsdotter Sinnes i 1891. Kjøpsum kr. 25 000. Han hadde garden til 1925 då sonen Olav g.m. Gro Hilleborg Kiland overtok eigedomen.

Hans O. Nordbø ‏(1868‑1956)‏ og kona Anne f. 1869, dreiv godt fram garden og hadde ei godt fjøs med mange 1. premiekyr. Hans fekk Tor Vås jordd.premie 1925.

Fossøy
Gamal plass under Øy. I 1771 brev frå Tore Gunnsteinson til Nils Halvorson på Onnestad, Treungen. Olav Tarjeison og Liv Jensdotter bur her i 1760 åri. 5 born alle fødde der.